Rezonans kręgosłupa – jak rozumieć opis badania?

Opis badania MRI często wygląda jak zapis w obcym języku. Pojawiają
się w nim specjalistyczne terminy, które mogą brzmieć niepokojąco,
ale nie zawsze oznaczają poważny problem.

Poniżej znajdziesz uporządkowane wyjaśnienie najczęściej używanych pojęć.

Badania obrazowe – co tak naprawdę pokazują?

MRI (rezonans magnetyczny)

Rezonans magnetyczny to najbardziej szczegółowe badanie w diagnostyce
kręgosłupa.

Pozwala ocenić:

• dyski międzykręgowe,
• mięśnie,
• więzadła,
• struktury nerwowe.

Jest szczególnie przydatny przy podejrzeniu dyskopatii lub ucisku na
nerwy.

Wadą jest zazwyczaj dłuższy czas oczekiwania – zarówno na badanie,
jak i wynik.

RTG (rentgen)

Badanie RTG pokazuje głównie struktury kostne.

Umożliwia:

• ocenę ustawienia kręgów,
• wykrycie zmian zwyrodnieniowych,
• wykluczenie złamań,
• wstępną ocenę, czy potrzebne jest MRI.

To badanie szybkie i szeroko dostępne, ale mniej dokładne w ocenie
tkanek miękkich.

Wymaga skierowania od lekarza.

USG (ultrasonografia)

USG rzadko stosuje się w diagnostyce kręgosłupa.

Jest natomiast bardzo przydatne w ocenie:

• stawów kończyn (np. bark, kolano),
• mięśni i więzadeł.

Nie pozwala jednak dobrze zobaczyć struktur położonych głęboko –
takich jak kręgosłup.

Jego zaletą jest dostępność i natychmiastowy wynik.

Podstawy anatomii kręgosłupa

Kręg – element budowy kręgosłupa

Kręgosłup składa się z 33–34 kręgów.

Każdy kręg posiada:

• trzon (główna część),
• łuk,
• wyrostki (kolczyste, poprzeczne, stawowe), które umożliwiają połączenia z innymi strukturami.

Odcinki kręgosłupa – skróty w opisie badań

W opisie MRI często pojawiają się oznaczenia literowe:

• C – odcinek szyjny (7 kręgów)
• Th – odcinek piersiowy (12 kręgów)
• L – odcinek lędźwiowy (5 kręgów)
• S – odcinek krzyżowy (5 kręgów zrośniętych)
• Co/Cx – odcinek ogonowy (3–5 kręgów)

Każdy kręg ma swoje oznaczenie, które składa się z litery oznaczającej
odcinek kręgosłupa oraz numeru kręgu licząc od strony głowy, np.:

C6 – szósty kręg szyjny

L4 – czwarty kręg lędźwiowy

Dysk międzykręgowy – „amortyzator” kręgosłupa

Dysk to struktura znajdująca się pomiędzy kręgami.

Pełni funkcję amortyzującą i stabilizującą.

Składa się z dwóch części:

• jądra miażdżystego – miękkiego i elastycznego,
• pierścienia włóknistego – bardziej wytrzymałej otoczki.

Przykład zapisu:

L5/S1 – oznacza dysk między piątym kręgiem lędźwiowym
a kością krzyżową.

Struktury nerwowe – klucz do zrozumienia bólu

Rdzeń kręgowy

Biegnie w kanale kręgosłupa i przewodzi sygnały między mózgiem a ciałem.

Korzenie nerwowe (nerwy rdzeniowe)

• wychodzą z kręgosłupa między kręgami,
• po prawej i lewej stronie na każdym poziomie,
• odpowiadają za czucie, ruch oraz funkcje narządów.

Każdy korzeń unerwia określony obszar ciała.

Dlatego:

• ucisk na L5 lub S1 może powodować rwę kulszową,
• ucisk na inne poziomy daje inne objawy.

To właśnie na tej podstawie ocenia się, czy wynik MRI tłumaczy
dolegliwości pacjenta.

Najczęstsze zmiany w opisie MRI

Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa (DSD – degenerative spine dissease)

To zespół zmian obejmujących:

• kręgi,
• dyski,
• stawy,
• więzadła.

Ważne:

nie oznacza automatycznie przepukliny dysku.

Spondyloartropatia

• Spondyloartropatia to choroba zwyrodnieniowa stawów kręgosłupa.
• Polega na pojawieniu się deformacji i narośli kostnych, czyli osteofitów

Dyskopatia – etapy zmian w dysku

Dyskopatia to proces zużywania się dysku międzykręgowego. Może
przebiegać etapami, w zależności od stopnia zaawansowania:

• Dehydratacja
  • Obniżenie wysokości dysku ze względu na utratę wody.
  • Dysk staje się bardziej spłaszczony, mogą pojawić się pierwsze rozdarcia w pierścieniu włóknistym.
  • Dehydratacja występuje u większości osób po 40. roku życia i nie zawsze oznacza wystąpienie objawów bólowych ani choroby kręgosłupa.
• Bulging (uwypuklenie)
  • Wysuwanie się dysku poza fizjologiczny obszar przestrzeni międzykręgowej.
  • Zazwyczaj nie daje objawów i nie zawsze oznacza ryzyko przejścia w przepuklinę.
• Protruzja (wypuklina)
  • Przemieszczenie jądra miażdżystego w jedną ze stron z niepełnym rozerwaniem pierścienia włóknistego.
  • Jest to pierwsze stadium przepukliny dysku.
• Ekstruzja
  • Przemieszczenie jądra miażdżystego dysku z pełnym rozerwaniem pierścienia włóknistego.
  • Jest to bardziej zaawansowana zmiana zwyrodnieniowa, która może prowadzić do kolejnego etapu.
• Sekwestracja
  • Oderwanie fragmentu dysku, który traci kontakt z kręgami (znajduje się całkowicie poza przestrzenią międzykręgową).
  • Często wymaga interwencji chirurgicznej.

Kierunek przepukliny

W opisie może pojawić się informacja o kierunku przemieszczenia:

• centralna,
• boczna,
• tylno-boczna,
• prawostronna / lewostronna.

Dodatkowo ocenia się, czy dysk uciska:

• korzeń nerwowy,
• rdzeń kręgowy.

Ostre vs przewlekłe zmiany

MRI pozwala określić, czy zmiana:

• jest świeża (ze stanem zapalnym),
• czy przewlekła (wieloletnia).

To bardzo ważne przy ocenie, czy dana przepuklina może odpowiadać za
nagłe zaostrzenie bólu, czy należy szukać innej przyczyny.

Zmiany torbielowate

Naczyniak, oponiak, kostniak – to zmiany, które mogą
mieć charakter torbieli, czyli przestrzeni wypełnionych płynem,
znajdujących się w okolicznych segmentach kręgosłupa.

Zazwyczaj:

• są łagodne,
• wynikają z indywidualnej anatomii pacjenta,
• nie dają objawów.

Wyjątek stanowi sytuacja, gdy taka zmiana uciska nerw
i powoduje jego drażnienie lub stan zapalny.

Ważne – nowotwory a MRI

Samo badanie MRI nie potwierdza ani nie wyklucza
zmiany nowotworowej w kręgosłupie.

Może wykazać obszary o nieprawidłowym sygnale, które wymagają dalszej
diagnostyki. Dopiero szczegółowe badania w kierunku chorób
nowotworowych pozwalają określić, czy zmiana jest niepokojąca, czy
ma inny charakter (np. zapalny).

Wady rozwojowe kręgosłupa

Lumbalizacja

Zmiana wrodzona – jeden z kręgów krzyżowych nie zrósł się z pozostałymi
i przypomina dodatkowy krąg lędźwiowy.

Sakralizacja

Zmiana wrodzona – jeden z kręgów lędźwiowych częściowo zrósł się
z kością krzyżową.

Lumbalizacja i sakralizacja nie zawsze dają objawy. W niektórych
przypadkach asymetria może prowadzić do przeciążeń w późniejszym
wieku. Wymaga to analizy mechaniki całego kręgosłupa.

Skrzywienia i krzywizny kręgosłupa

Skolioza

Boczne skrzywienie kręgosłupa. Jest to wada postawy
pojawiająca się najczęściej w okresie dojrzewania.

Może nasilać się w podeszłym wieku, szczególnie u osób
z osteoporozą. Predysponuje do przeciążeń i szybszego rozwoju zmian
zwyrodnieniowych, ale nie zawsze tak się dzieje.

Odpowiednia aktywność fizyczna, kontrola postawy oraz regularna
obserwacja pozwalają utrzymać kręgosłup w dobrej kondycji, zwłaszcza
gdy skrzywienie jest niewielkie.

Kifoza

Naturalne wygięcie kręgosłupa do tyłu. Powinna
występować w odcinku piersiowym.

Lordoza

Naturalne wygięcie kręgosłupa do przodu. Występuje
w odcinku szyjnym i lędźwiowym.

Zaburzenia krzywizn

Może występować:

• nadmierna (zbyt duża) kifoza lub lordoza,
• spłycona lub zniesiona (zbyt mała lub nieobecna).

Informuje to o ustawieniu kręgosłupa, jednak na podstawie samego
kształtu nie można jednoznacznie określić, czy jest to przyczyna
bólu, czy jego konsekwencja.

Najważniejsze na koniec

Opis MRI to tylko część diagnostyki.

Nawet poważnie brzmiące zmiany mogą nie dawać objawów.

Z kolei silny ból może występować przy niewielkich zmianach w badaniu.

Dlatego kluczowe jest połączenie:

• objawów pacjenta,
• badania funkcjonalnego, ortopedycznego, neurologicznego,
• obrazu z rezonansu, dopiero na koniec w celu potwierdzenia hipotez z badania.

Obowiązuje zasada: leczymy PACJENTA, a nie WYNIKI BADAŃ!